Een kom van goudluster majolica

In september 2001 werden tijdens graafwerk ten behoeve van de verbouwing van een woning in de tuin van Dinsdagstraat 23 te Sluis diverse funderingen en beerputten aangetroffen. Uit een middeleeuwse beerput kwam een goudluster kom uit Spanje tevoorschijn, met daarin een Arabische tekst. Een spectaculaire vondst. Gelukkig kon de tekst na enig onderzoek vertaald worden.

Goudluster majolica fabricage

Voorwerpen van majolica zijn vervaardigd uit kalkhoudende klei. Na een eerste bakproces bracht men hierop tinglazuur aan. Daarna werd het product opnieuw gebakken bij een temperatuur van 800 graden. Hierdoor fixeerden de tinoxidedeeltjes in het glazuur, reflecteerden daardoor licht en verkreeg het product een ondoorschijnend witte, glanzende kleur. Het toepassen van (goud)luster decoratie gebeurde met zilver- en koperoxide, rode of gele oker, zwavel en azijn.

Geschiedenis

Vermoedelijk werd vanaf de twaalfde eeuw tinglazuur aardewerk in Zuidoost-Spanje vervaardigd. Dit gebied had vanaf de achtste eeuw onder islamitische invloed gestaan. Het duurde echter tot de dertiende eeuw voordat vrijwel geheel Spanje tijdens de verschillende kruistochten op de islamieten veroverd werd. Alleen het koninkrijk van Granada in Andalusië bleef tot 1492 een islamitisch bolwerk. Het was in 1238 gesticht door de Nasriden en hoewel het een koninkrijk was, werd het geregeerd door sultans. De hoofdstad was Granada, waar het Arabisch de voertaal was.

De Sluisse kom

Uit de beerput kwamen verschillende fragmenten van kommen van goudluster majolica. Van één kom is slechts een bodemfragment bewaard, waarop in goudkleur tekst te zien is. Van andere kommen bleven alleen enkele wandscherven over.

De interessantste kom, vervaardigd in vroeg-Granada goudluster aardewerk, is voor een tentoonstelling in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam gerestaureerd. De kom heeft een hoge standring en een klein lintoor. Ondanks het ontbreken van de tegenoverliggende zijde is het logisch te veronderstellen dat de kom een tweede oor bezat, met het oog op het handig vasthouden. De kom is 7,2 centimeter hoog en heeft een diameter van 12,5 centimeter. Het decor is een vakverdeling met geometrische patronen afwisselend in kruismotief en bladbloem. De onderzijde is versierd met een margriet in de kleur blauw. Het opvallendst is de op de spiegel van de kom aangebrachte tekst in Arabische karakters. Deze tekst moet gelezen worden als al-Nasr(a) wa-l-Hayl(a). Dit moet uitgesproken worden als annasr wal-Hayl. Dit is een wens. Er wordt overwinning en kracht mee toegewenst.

Ondanks een verblijf van minimaal zeshonderd jaar in de Sluisse bodem is de kwaliteit van de beschildering nog uitzonderlijk goed. De goudluster kom met de Arabische heilwens zal ongetwijfeld als exotisch object een ereplaats op de Sluisse tafel gehad hebben. Hoewel er geen aanwijzingen zijn dat de eigenaar van de toenmalige woning aan de Dinsdagstraat van Arabische herkomst was en het dus voor hem niet mogelijk was de tekst in de kom te lezen, zal het zien ervan toch een sterke indruk gemaakt hebben. Ondanks de vele archeologische vondsten en publicaties betreffende Spaans keramiek zijn er zeer weinig goudluster voorwerpen met Arabische tekst bekend.

Tentoonstelling

De uitzonderlijkheid van de kom trok al eerder de aandacht van enkele Spaanse aardewerkspecialisten. Na jarenlang onderzoek naar herkomst, datering en productie in Andalusië (Spanje) wordt in 2024 een tentoonstelling gehouden in het museum van Granada (Spanje). De kom met de Arabische tekst en het bodemfragment, die in het Zeeuws Archeologisch Depot worden bewaard, worden uitgeleend voor deze tentoonstelling.